Chwalisz czy szufladkujesz?

Chwalić czy nie chwalić kilka lat temu był to kontrowersyjny temat. Dzisiaj wiadomo, że chwalenie dzieci ma ogromne znaczenie dla ich rozwoju psychicznego, emocjonalnego oraz dla budowania więzi. Konieczne jest jednak zaznaczenie, NIE KAŻDA POCHWAŁA PRZYNOSI KORZYŚCI.

Przyjrzyjmy się popularnym zdaniom, które często i gęsto padają wśród rodziców zachwyconych zdolnościami i zachowaniem swojego dziecka.

Do najczęstszych zdecydowanie należą: "Super!”, "Brawo!, "Dobra robota!”, "Świetnie ci to wyszło”. Nie rzadziej padają: „Ślicznie tańczysz - urodzona z ciebie tancerz/tancerka", "Ale jesteś mądry/a”...

Przykładów można by mnożyć i mnożyć.

Automatyczną reakcją jest pochwała lub reakcja na umiejętność dziecka. Rodzice chcą dodać mu pewności siebie i dowartościować, werbalnie wskazać i podkreślić jego wyjątkowość. I teoretycznie brzmi to jak sensowna opcja. Co złego w budowaniu pewności siebie czy podnoszeniu poczucia własnej wartości?

Jak rodzaj chwalenia wpływa na dziecko?

Otóż, według badań, chwalenie dziecka na umiejętność przyczynia się do rozwinięcia się w nim sztywnego sposobu myślenia (fixed mindset). Jest to przekonanie i postawa, której jedno z głównych założeń mówi, że umiejętności i inteligencja jest wrodzona i stała.

To ten rodzaj nastawienia, w którym mówimy: "Nie ja to nie umiem malować", "Nie, nie ja nie umiem śpiewać", "Nie ja się do sportu nie nadaję".
Bez włożenia wysiłku, bez pracy zakładamy, że jeśli od początku, od pierwszej próby nie jesteśmy w czymś fenomenalni, to znaczy, że nigdy nie opanujemy tej umiejętności i jest ona stratą czasu.

W swoich badaniach psycholożka Carol Dweck zagłębia się we wpływ chwalenia i etykietowanie, szufladkowania dzieci. Przeprowadziła eksperyment w grupie młodych nastolatków, mających za zadanie rozwiązać 10 dość skomplikowanych zadań, które miały określić ich niewerbalną inteligencję. Następnie wszyscy otrzymali pochwałę.

Część dzieci zostało pochwalone za umiejętności. Podkreślano wysoką ilość zdobytych punktów, korelując wysoki wynik z byciem mądrym i zdolnym. "Wow! Brawo! Masz aż 8/10, jesteś mega mądry!".

Innych chwalono za wysiłek. Tutaj podkreślano pracę, którą dziecko musiało włożyć, aby rozwiązać zadanie i osiągnąć sukces. “Wow! Super! Masz 8/10. Musiałeś się napracować nad rozwiązaniami.”

Po pierwszym etapie doświadczenia cała grupa miała stosunkowo podobne wyniki. Jednak po zastosowaniu pochwał, odnotowano znaczącą różnicę. Kolejną częścią eksperymentu były trudniejsze testy. Założeniem było obniżenie wyników, otrzymywanych przez uczestników oraz zbadanie ich zachowania.

Zauważono, że chwalenie za umiejętności i szufladkowano dzieci jako: "zdolne”, „inteligentne”, „utalentowane”, poskutkowało słabszymi wynikami i zmniejszoną chęcią udziału w trudniejszych zadaniach. 
Ta grupa dzieci czuła znacznie mniejszą satysfakcję z wykonywania zadań i niechętnie podchodziły do wyzwania. Po otrzymaniu wyniku, kiedy okazało się, że poszło im gorzej niż za pierwszym razem, odczuły dużo negatywnych emocji, czuły się m.in nie zdolne i głupie.

Doskonale pokazuje się tutaj sztywny sposób myślenia i nastawienie na stagnację. (fixed mindset)
 

Z kolei dzieci chwalone za wysiłek zachowywały się zupełnie inaczej. Były zainteresowane nauką samą w sobie, dłużej starały się znaleźć rozwiązanie. Porażkę tłumaczyły brakiem wysiłku i generalnie lepiej dawały sobie radę w następnych testach. Czerpały więcej przyjemności z trudniejszych testów. Co ciekawe i niezmierne ważne, aż 90% uczniów chwalonych za wysiłek zadeklarowało chęć zmierzenia się z nowym wyzwaniem, z którego mogą się czegoś nauczyć.

A więc jakie można z tego wysnuć wnioski?

Dzieci potrzebują zauważenia i docenienia przez swoich opiekunów. Jest to istotne dla ich rozwoju psychicznego oraz emocjonalnego. Jednak co niezmiernie ważne czynność chwalenia odciska piętno na ich sposobie działania i nastawieniu do życie, nauki i zdobywania umiejętności, krótko mówiąc do rozwoju.

Jak chwalić dzieci?

• Skieruj uwagę swojej pochwały na wysiłek podjęty przez dziecko, na jego nastawienie, wytrwałość, zaangażowanie, świadomość. Ważne, aby w centrum było to co dziecko może kontrolować i ma wpływ na jego wyniki. "Brawo! Zajęłaś pierwsze miejsce w zawodach. Musiałaś regularnie i rzetelnie trenować."
• Podkreśl, to co udało się zrealizować. Znajdź jakiś szczegół, który wyróżnia się lub może być istotny dla dziecka. "Bardzo podoba mi się, jak ładnie połączyłeś kolory”
• Staraj się powiązać pochwałę za wysiłek z wynikiem. Podkreśla to i pomaga dziecku zrozumieć, że wkładana przez nie praca "opłaca się" i pozwala nauczyć się czegoś nowego, osiągnąć sukces. “Naprawdę długo i ciężko pracowałeś nad materiałem do tego egzaminu, gratuluję Ci wyniku”

Chwalenie w odpowiedni sposób nie jest łatwe i pewnie dla większości nie przychodzi naturalnie. Wymaga dużej świadomości oraz uważności, jednak praktyka czyni mistrza i z czasem takie podejście wchodzi w krew.

Więcej o Fixed i Growth Mindset dowiesz się tutaj.

Rola talentu i determinacji tutaj.